2012թ. հունվարի 10-ին Էջմիածին քաղաքի Սբ. Հռիփսիմե եկեղեցում տեղի ունեցավ Հիմնաքար հասարակական կազմակերպության օրհնման հանդիսավոր արարողությունը: Հայ առաքելական սուրբ եկեղեցու կողմից օրհնվեց Հիմնաքար հասարակական կազմակերպության գործունեությունը:
Показаны сообщения с ярлыком ՊԱՏՄՈւԹՅՈւՆ. Показать все сообщения
Показаны сообщения с ярлыком ՊԱՏՄՈւԹՅՈւՆ. Показать все сообщения
14 января 2012 г.
12 июля 2011 г.
Անին հայկական ճարտարապետության խոշորագույն կենտրոն
Յուրահատուկ, թե± կրկնվող: Արդյո±ք Անիի ճարտարապետության վրա ազդեցություն ունեն սելջուկյան և Շադդադյան տիրապետությունները
Հայկական ճարտարապետության պատմության ականավոր մասնագետ Թորոս Թորամանյանը միջնադարյան այս վեհաշուք քաղաքի ճարտարապետության պատմությունը բաժանում է երեք պատմաշրջանի`առաջինի մեջ ընդգրկելով Կամսարականների իշխանության ժամանակները: Այդ շրջանից որոշ փոփոխություններից հետո պահպանվել են պահպանվել են պալատական եկեղեցին, պաշտպանական պատերի մնացորդներ, պալատական կառույցների հիմքերի մասեր, որոնց հիման վրա և գաղափար ենք կազմում Կամսարականների ժամանակների Անիի ճարտարապետության վերաբերյալ: Ճարտարապետական այդ պատմաշրջանի վերջին և հաջորդ ժամանակաշրջանի առաջին, այսպես ասած, «սահմանային» հուշարձանը համարել է Ապուղամրենց ս.Գրիգոր եկեղեցին, որը Թ.Թորամանյանի արտահայտությամբ, «կկրի իր վրա հին արվեստի վերջին շառավիղները և նոր շրջանի արշալույսի ցոլքերը»: Դրան հաջորդում է մայրաքաղաքի ճարտարապետության զարգացման երկրորդ` բուռն շրջանը, որը ժամանակագրական տեսակետից ընդգրկում է 10-րդ դ. երկրորդ կեսից մինչև 1064թ., երբ Անին գրավեց և ավերեց սելջուկյան սուլթան Ալփ-Արսլանը: Թորամանյանի բնութագրմամբ` այս նոր ժամանակաշրջանի հուշարձանների վրայից սկսեցին վերանալ «նախկին լուրջ ու ծանր երևույթները» և նոր կառուցվող շենքերը, որոնց հատուկ էր «մի գողտրիկ վայելչություն», պճնում էին «բարակ որմնասյուներ»-ն ու զարդաքանդակ կամարները, ներդաշնակ ուղիղ գծերով «բազմահյուս մանածոները»: Թ. Թորամանյանը նշում է, որ կարճատև լինելու պատճառով այս շրջանը «դեռ չտված յուր վերջին կատարելագործության պտուղները»` 11-րդ դ. կեսերին ենթարկվեց «վաղահաս ճակատագրական անկման», սելջուկյան տիրապետության ամբողջ ժամանակաշրջանում չտալով ուշադրության արժանի որևէ շինվածք կամ հուշարձան, բացի եղածների այլանդակումից:Անիի ճարտարապետության մի նոր, բուռն զարգացման ժամանակաշրջան էր Զաքարյանների իշխանության շրջանը, երբ քաղաքում մեկը մյուսի հետևից կառուցվեցին բազմաթիվ շքեղ տաճարներ, իշխանական ապարանքներ, բնակելի տների համալիրներ, հյուրատներ, իջևաններ և այլն, որոնք իրենց վրա կրում էին վերածննդի դարաշրջանի բնորոշ գծերը:
Սկզբնական շրջանում ուսումնասիրողներից շատերը, գրեթե առանց քննադատության, ընդունում էին Ն.Մառի սխալ տեսակետը («...Հայոց թագավորների դարաշրջանում Անիի շինությունները սոսկ կրկնություն էին Հին Հայաստանի տարբեր շրջաններում մշակված ճարտարապետական ոճերի: Բագրատունի թագավորները... աշխատում էին զարդարել իրենց մայրաքաղաքը... վերարտադրելով... արդեն գոյություն ունեցող օրինակները` ընդօրինակելով հայրենի արվեստի նշանավոր հին հուշարձանները») և 10-11-րդ դդ. Անիի ճարտարապետությունը համարում նախորդ ժամանակների հուշարձանների կրկնություն: Ընդ որում բոլորը` սկսած Ն.Մառից և Չուբինով-Չուբինաշվիլու, այդ սխալ տեսակետը «հիմնավորելու համար վկայակոչում են հիմնականում Բագրատունիների շրջանում կերտված միայն 2 հուշարձաններ` Առաքելոց եկեղեցին, որը համարել են Էջմիածնի ընդօրինակությունը և վերարտադրությունը, և Գագկաշենը` կառուցված Զվարթնոցի օրինակով: Սակայն չէ± որ Անիի 10-11-րդ դդ. հուշարձանները չէին սահմանափակվում միայն երկու եկեղեցիներով: Իսկ ի±նչ կասեին մասնագետները մեծահռչակ Մայր տաճարի, ոսկերչական կերտվածք ունեցող Հովվի եկեղեցու, մյուս տասնյակ եկեղեցիների, արքունական պալատի, պաշտպանական պարիսպների, ժայռափոր կերտվածքների, մոնումենտալ կամուրջների, իշխանական ապարանքների և այլնի մասին, որ մի ամբողջական, ճարտարապետական առումով «տիեզերահռչակ» մայրաքաղաք էին կազմում:
Ոչ ոք չի ժխտել, որ Բագրատունիները թագավորության ժամանակներում, մանավանդ սկզբնական շրջանում, Անիի քաղաքաշինության (հատկապես եկեղեցաշինության) մեջ օգտագործվել է անցյալի փորձը և նախաարաբական շրջանի ազգային դասական ճարտարապետության հուշարձաններն ու ճարտարապետական տարրերը, սակայն այդ բոլորը հանգեցնել մեխանիկական կրկնության և ընդհանրապես ժխտել հայկական ճարտարապետական արվեստի (տվյալ դեպքում մասնավորապես Անիի ճարտարապետության) մի նոր, բեղմնավոր ու նորույթներով լի շրջանի (ինչպիսին էին 10-11-րդ դդ.) գոյությունը, պարզապես խիստ կողմնակալ է կամ թյուրիմացության արդյունք: Ընդ որում, Թ.Թորամանյանը նշումէ , որ Բագրատունյաց շրջանի հայ ճարտարապետության «վերածնունդը» անցել է «երկու տեսակ այլազանությունների», «իրարմե թեև ոչ օտար, այնուամենայնիվ, որոշ չափով տարբեր, ինչպես մեկ ծնողի երկու հարազատ զավակները: 9-րդ դարեն մինչև 10-րդ դարու կեսի վերածնությունը կազմված է 5-րդ և 7-րդ դարու հայ ճարտարապետության ավանդական գծերով, իսկ 10-ի կեսեն մինչև 11-րդ դարի վերջերը երևացող այլազանությունը իր անմիջապես նախորդին վրա զդեցված է մի տարազ, որն իր մանրամսնության մեջ ավելի հեռավոր ասորա-քաղդեական ավանդություններու հետ կարելի է կապել, քան մոտակա ժամանակի ոճերու հետ»: Ականավոր մասնագետի մտքերը շարադրված են այնքան պարզ ու հստակ, որ որևէ ծանոթագրության կարիք չունեն:
Պետք է նաև նշել, որ Ն. Մառը, ժխտելով 10-11-րդ դդ. հայ ճարտարապետության ձեռքբերումները, դրա հետ միասին սելջուկյան և Շադդադյանների տիրապետության ժամանակները համարել է ճարտարապետական մշակույթի առաջընթացի շրջան և առաջ քաշել այն անընդունելի ու բացահայտ ոչ գիտական թեզը, թե իբրև այդ շրջանի հայկական ճարտարապետությունն իր վրա կրում էր սելջուկյան-մուսուլմանական ճարտարապետության կնիքը: Ահա թե ինչ է գրում այս մասին Թ.Թորամանյանը.
«Շետտատյաններու շրջանին մեջ ճարտարապետույան և գեղարվեստներու զարգացման տեսակետով առանձնապես աչքի ընկնող ոչինչ չեմ գտներ, ընդհակառակը, ողբերգակ բանաստեղծ լիներ հարկ է` հունաց տիրապետութենեն և Արփասլանի կոտորածեն սկսած` մինչև մեծն Զաքարեի տիրապետության փրկարար շրջանը բովանդակ Շիրակի սուգն ու շիվանը ողբալու համար: Ես այստեղ Շետտատյաններու անունով առավելն արձանագրել կարող եմ քանի մը արվեստագիտական այլանդակություններ և պատմական վշտառիթ անցքեր...»:
Անհրաժեշտ է ավելացնել, որ Շադդադյանները, եթե ձգտում էլ ունենային, միևնույն է, չէին կարող Անիում էական հուշարձաններ ստեղծել. նրանց տիրապետության կողոպտիչ բնույթը և քաղաքի վրա կատարվող հաճախակի հարձակումները դրա հնարավորությունն իսպառ բացառում էին: Նախորդ ժամանակաշրջանում կառուցված շենքի վերափոխումը մզկիթի (որ կոչվեց Մանուչեի անունով), մի այլ մզկիթի կառուցումը և Ալփ-Արսլանի 1064թ. ավերածություններից հետո պաշտպանական պարսպի որոշ վերանորոգումներն ու մի նոր բերդի կառուցումը (որոնց մասին անուղղակի հիշատակություն ունի Վարդան Վարդապետը) վկայակոչելով` Շադդադյանների տիրապետության ժամանակները ճարտարապետական (և ընդհանրապես մշակույթի) առումով համարել առաջադիմական շրջան, ինչպես Ն.Մառն է համարել, ոչ միայն անհամոզիչ է, այլև զուրկ է հիմքից: Ճարտարապետական առումով նորույթներ չբերող մանր-մունր վերանորոգումները, վերափոխությունները և մեկ մզկիթի ու մեկ բուրգի կառուցումը ոչ մի նշանակություն չեն ունեցել հսկա քաղաքի համար և ոչնչով չեն հարստացրել նրա ճարտարապետական մշակույթը:
Աղբյուրը` Թ.Հակոբյան,Անիի պատմություն,Ե.,1980, էջ 224-230,
(կրճատումները և ուսումնասիրումը`ըստ Վահրամ Արգելցու):
Վազգեն Սարգսյան
Վազգեն Զավենի Սարգսյանը ծնվել է 1959թ. մարտի 5-ին, Հայաստանի Արարատի շրջանի Արարատ գյուղում։
1979-83թթ. Վազգեն Սարգսյանը դասավանդել է հայրենի Արարատ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։
1983-87թթ. գլխավորել է Արարատի ցեմենտ-շիֆերի կոմբինատի կոմերիտական կազմակերպությունը։
1985թ. դարձել է Հայաստանի Գրողների միության անդամ։
1987-90թթ. աշխատակցել է <<Գարուն՚>>ամսագրին, որպես հրապարակախոսության բաժնի վարիչ։
1987թ. <<ՙՀացի փորձություն՚>> գրքի համար նա արժանացել է Հայաստանի Կոմերիտմիության մրցանակին։
Արցախյան ազատամարտն էականորեն պայմանավորեց Վազգեն Սարգսյանի հետագա ճակատագիրը։
Շարժման առաջին իսկ օրերից նա ազատամարտիկների շարքերում էր` իբրեւ արցախյան ազատագրական պայքարի առաջին կազմակերպիչներից մեկը։ 1990-91թթ. իր հրամանատարության ներքո միավորել է Երկրապահ կամավորական ջոկատները, եղել է ՀԽՍՀ երագույն խորհրդի պատգամավոր, պաշտպանության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։
Նա խոշոր ավանդ է ներդրել հայրենի հողն ու սահմանները թշնամու ոտնձգություններից զերծ պահելու, մարտի դաշտում մեր ժողովրդի քաջարի զավակների հաղթանակը կռելու գործում։
Վազգեն Սարգսյանը մեծ ջանքեր է ներդրել Հայաստանի պետական շինարարության մեջ։
Անուրանալի է Վազգեն Սարգսյանի դերը ազգային բանակի ստեղծման գործում։
Անուրանալի է Վազգեն Սարգսյանի դերը ազգային բանակի ստեղծման գործում։
Նրա էության եւ խառնվածքի գլխավոր գծերից մեկը շիտակությունն էր` մի հատկանիշ, որ լավագույնս դրսեւորվեց բանակաշինության ընթացքում։ 
Վազգեն Սարգսյանի ղեկավարությամբ անհավատալիորեն ներդաշնակ ընթացավ կադրային սպաների եւ երկրապահաների մերձեցումը։ Իր մեջ ի սկզբանե ընդգծված պետական մտածողությունը նա փոխանցում էր հասարակության տարբեր խավերից ելած իր զինակիցներին։1991թ. Վազգեն Սարգսյանը նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության Պաշտպանության նախարար։
1992-93թթ. եղել է ՀՀ նախագահի պաշտպանության հարցերով խորհրդական, հանրապետության սահմանամերձ շրջաններում նախագահի ներկայացուցիչ։
1993-95թթ. նա զբաղեցրել է ուժային կառույցների համակարգման հարցերով ՀՀ պետական նախարարի պաշտոնը։
1995-98թթ. վերստին գլխավորել է ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը։
1993թ.- ին հիմնադրել է ՙ<<Երկրապահ Կամավորականների միությունը>>՚, ընտրվելով ԵԿՄ նախագահ։
1995-1999թթ. կրկին նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարար։ 1998թ. արժանացել է Արցախի հերոսի կոչման եւ ՙ<<Ոսկե արծիվ>>՚ շքանշանի։
1999թ.-ից մտել է քաղաքական դաշտ, դառնալով ՙ<<Հանրապետական>>՚ կուսակցության առաջնորդ, ապա ՙ<<Միասնություն>>՚ դաշինքի համանախագահ։ Խորհրդարանական ընտրություններում ՙ<<Միասնություն>>՚ դաշինքի տարած համոզիչ հաղթանակի արդյունքում` 1999թ. հունիսից դարձել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ։ Այդ կարճ ժամանակամիջոցում նա դրսեւորեց պետական տաղանդավոր գործիչի նոր բարձր որակներ։
1999թ. հոկտեմբերի 27-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը զոհվեց Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նիստերի դահլիճում, ոճրագործի դավադիր գնդակից, ողբերգական մահով։ 1999թ. դեկտեմբերին հետմահու արժանացել է Հայաստանի ՙ<<Ազգային հերոսի>>՚ կոչման եւ <<ՙՀայրենիք՚>> շքանշանի։
Вазген Саркисян / Vazgen Sargsyan
1966—1976 — Араратская сельская средняя школа.
1976—1980 — Ереванский государственный институт физической культуры.
1979—1983 — учитель физкультуры средней школы в родном селе.
1983—1986 — секретарь комсомольской организации Араратского комбината "Цемент-шифер".
1983 - член Союза писателей СССР.
1986—1989 — заведующий отделом публицистики литературного общественно-политического журнала «Гарун».
1987 - лауреат ежегодной премии Ленинского Комсомола в области литературы за книгу «Проверка хлебом» (арм. Հացի փորձություն).
1990—1995 — депутат Верховного совета Армянской ССР, Председатель постоянной комиссии по вопросам обороны и внутренних дел.
1990—1992 — командир добровольческих отрядов народного ополчения «Еркрапа».
1991—1992 — Министр обороны Республики Армения.
1992—1993 — Советник президента Республики Армения по вопросам обороны, представитель Президента Республики Армения в приграничных районах Армении.
С 1993 — Председатель добровольческого союза «Еркрапа» («Народное ополчение»).
1993—1995 — Государственный министр Республики Армения по вопросам обороны, безопасности и внутренних дел.
1995—1999 — Министр обороны Республики Армения.
С июня по октябрь 1999 — Премьер-министр Республики Армения.
1998 — Удостоен звания «Герой Арцаха», награждён орденом «Золотой Орёл».
1999 — Удостоен звания «Национальный герой Республики Армения» (1999, посмертно).
2000 — в Армении и в НКР его именем были названы улицы, школы, воинские части и военный институт.
Посмертно избран Вечным председателем «Еркапа».
Vazgen Sargsyan was born in Ararat, Armenian SSR. He graduated from Armenian State Institute of Physical Culture in 1979 before working as a physical instruction teacher in a village school in Ararat. From 1983 to 1986 he was the Communist Youth League leader at the cement factory in Ararat. An amateur writer, Sargsyan then moved into literary life. From 1986 to 1989 he headed the publicity department of the Garun (Spring) literary monthly in Yerevan. But the Armenian national ferment of the late 1980s saw him abandon this role as he flung himself headlong into political life.
Sargsyan's rise to the top started when, as a former Communist Youth league organiser, he joined the growing movement for the mainly-Armenian enclave of Nagorno-Karabakh to be transferred from Azerbaijani to Armenian jurisdiction. He was elected to the Armenian parliament in the 1990 elections, the first semi-free elections Armenia had held, where he became a member of the Internal Affairs and State Defence Committee. In 1990–1992 he stayed in Nagorno-Karabakh, commanding irregular troops that defended the peaceful population of Karabakh towns and villages from the Azerbaijani military attack that followed the declaration of indendence of Karabakh from Azerbaijani rule.
From 1992–1993 he was defence minister of Armenia, while from 1993–1995 he was state minister in charge of defence. In 1995, during the restructuring of government ministries, he once again became defence minister. In these various capacities he laid the groundwork for building Armenia's army, a cause dear to his heart. He controlled the fledgling armed forces during the height of the fighting in Karabakh, in which Armenia's forces were heavily involved,
He also controlled his own private army of Karabakh veterans, the Yerkrapah (Defenders of the Homeland). After the 1994 Karabakh ceasefire he unleashed them on people he disliked within Armenia, especially political opponents, human rights activists and members of religious minorities, who suffered brutal attacks in 1995 initiated by Sargsyan.
Despite ensuring that President Ter-Petrosyan's side won the disputed 1995 election, and crushing street protests against the manipulated results, Sargsyan abandoned him in late 1997 and switched his support to prime minister Robert Kocharyan, who soon took over as president.
After serving as defense minister, he was appointed prime minister on June 11 by President Kocharyan. Sargsyan was killed, however, along with parliament speaker and former communist leader Karen Demirchyan and several other politicians when gunmen, headed by journalist Nairi Hunanyan, took over the parliament building. The other parliament members were held as hostages until the next day. A week later, Vazgen's brother, Aram Sargsyan became prime minister until May 2000. He was buried at Yerablur military cemetery.
The tomb of V. Sargsyan in Yerablur with the words "Sparapet Hayots" which means the Commander of Armenians
Following his death, Sargsyan was posthumously awarded with the title of hero. Numerous streets and schools in Karabakh were also named after him. The song "Sparapet" ("Commander") by Alla Levonyan is dedicated to his memory.
29 июня 2011 г.
ԱԶԳԱՅԻՆ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ: Ա.Մովսիսյան
Հայերս, ունեցե՞լ ենք ազգային գաղափարախոսություն, թե՞ ոչ:
Պատմաբան Արտակ Մովսիսյան.
<<Խնդիրն իսկապես բազմաբովանդակ է: Ազգային գաղափարախոսության ստեղծման կամ վերականգնման հարցերը բավական երկար ժամանակ է, որ քննարկվում են մեզանում: Դեռ 80-ականների վերջերին, երբ սկսվեց Արցախյան ազատամարտը, անընդատ քննարկումների առանցքում այն հարցն էր, թե մենք` հայերս, հնում ունեցե՞լ ենք ազգային գաղափարախոսություն, թե՞ ոչ: Եթե ունեցել ենք բնական է, որ պետք է առաջին հերթին փորձենք վերականգնել, գոնե այն չափով որքանով դա հնարավոր է:
Երբ աչքի ենք անցկացնում հնագույն սկզբնաղբյուրները, հատկապես, հարևան երկրների աղբյուրները, (ինչպես հայտնի է, հայկական նախաքրիստոնեական շրջանի մասին մեզ հիմնականում տեղեկությունն են տալիս հարևան ժողովորդների աղբյուրները), տեսնում ենք, որ կան շատ ծանրակշիռ տեղեկություններ այն մասին, որ հնագույն Հայաստանում մենք ունեցել ենք գաղափարախոսական լուրջ համակարգ; Իհարկե, դրանք ամբողջությամբ չեն պահպանվել, հետևապես չեն պահպանվել հայկական հին` հեթանոսական կրոնի սուրբ գրքերը: Ինչպես հայտնի է, դրանք 301 թվականին ոչնչացվեցին: Իսկ այդ սուրբ գրքերն այնքան լուրջ ու ծանրակշիռ են եղել, որ անգամ տարածված են եղել հարևան ժողովուրդների մոտ: Հենց նրանց աղբյուրներն ուսումնասիրելով էլ մենք տեսնում ենք մի շարք կաևորագույն սկզբունքներ: Կուզենայի այսօր անդրադառնալ դրանցից մի քանիսին:
Առաջինը սրբազան հայրենիքի պաշտամունքի գաղափարն է: Հայրենիքը բոլորի ազգերի համար էլ հայրենիք է, բայց սրբազան հայրենիք ասածը հայերիս ընկալմամբ ոչ թե արևի տակ կենսաապահովման մի տարածք էր, այլ մի տարածք, որը մեծ միստիկական խորհուրդ ուներ: Հետաքրքիր է, որ շումերական, աքքադական, խեթական, հին եբրայական, ու էլի մի շարք այլ աղբյուրներում մենք տեսնում ենք, որ Հայաստանը ներկայանում է որպես սրբազան տարածք, պաշտամունքի առարկա հանդիսացող տարածք: Սա այն տարածքն էր, ուր տեղի էր ունենում արարչագործությունը, այն տարածքը որտեղ, ըստ բազմաթիվ հին ժողովուրդների հավատքի, համաշխարհային ջրհեղեղից հետո դարձել է մարդկության վերածննդի երկիրը, փրկության վայրը: Սա այն տարածքն է, ուր բնակվում էին ընտրյալ մարդիկ, ապրում էր աստվածընտրյալ մի ժողովուրդ: Տարածք, ուր կար անմահության խորհուրդը. Աստվածաշնչում այն կոչվում է կենաց ծառ: Տարածքը, ուր պահվում էր իմաստության խորհուրդը` բարու ու չարի իմաստության ծառ էր կոչվում: Շումերական աղբյուրներում ասվում է, որ հայի աստվածը իմաստության աստվածն է, որի ապարանքում ապրում են 7 իմաստուններ, որոնք աշխարհին իմաստություն են քարոզում:
Այսինքն, մենք ունենք Հայաստան, մի հայրենիք, որը սրբազան է ոչ միայն մեզ` հայերիս համար, այլ ամբողջ տարածաշրջանի հարևան ժողովուրդների համար: Եվ այդ մասին ոչ միայն մենք` հայերս ենք ասում, այլ ասում են մեզ հետ, նույնիսկ, ազգակցական կապ չունեցող ժողովուրդները: Օրինակ, սեմական ծագում ունեցող ժողովուրդները, որոնց համար Հայաստանը ևս սրբազան երկիր է համարվել: Նույն միտքը կա նաև կորեական աղբյուներում: Եվ բնականաբար, այս հանդամանքը մտածելու տեղիք է տալիս: Հրեաները, բնականաբար, մեր Արարատը չեն սիրում ինչպես սիրում են իրենց Սիոն լեռը, բայց ինչո՞ւ չեն ասում, որ Նոյյան Տապանը կանգ առավ Սիոն լեռան վրա, այլ ասում են կանգ առավ Արարատ լեռների վրա: Ուրեմն, կար մի սրբազան գաղափարախոսություն, որը վեր էր կրոններից, ազգային պատկանելությունից ու այդ սրբազան գաղափարախոսության համաձայն Հայաստանն էր այդ առանցքային, սրբազան երկիրը: Սա էր արարչագործության այն երկիրը, որտեղից մարդկությունը նորից վերածնունդ ապրեց: Ամեն մարդ էլ ունի իր Հայրենիքը, բայց հայրենիք լինելուց բացի` ես շեշտում եմ, սրբազան հայրենիքի գաղափարն է կարևորը: Եվ Հայաստանը ոչ միայն հայերիս համար է սրբազան հայրենիք դիտվել, այլև այն ժողովուրդների համար, որոնք չեն բնակվել այս տարածքում: Իմաստության հետ կապված մի մեջբերում կատարեմ, որը վերջին հարյուրամյակում է հայտնի դարձել. Արևելյան օկուտական Ռերիխը, իր աշակերտներով բարձրացավ Հիմալայներ` տեղեկություններ քաղու նպատակով: Դրանք հետագայում հավաքվեցին մի ժողովածույի մեջ, որը հրատարակվել է և կոչվում է «Հնագույն լեգենդներ»: Այդտեղ ներկայացվում է, որ ըստ տիբեթ-հիմալայներում տարածված ուսմունքի, ինչեր են տեղի ունեցել տիեզերաստեղծման շրջանում, դրանցից մեկն էլ սա է. ասվում է, թե երբ երկիր մոլորակը նոր էր արարվում, Օրիոն համաստեղությունից, որը, ինչպես գիտենք, մեր Հայկի համաստեղությունն է, երկիր է ուղարկվում պարգև` իմաստության քարը, որը հանգչում է Արարատի գագաթին: Նկատենք, որ սա ուղղակիորեն կապվում է շումերական աղբյուրների հետ, որոնցում, ինչպես ասացի, ասվում է Հայաստանի, որպես իմաստության երկիր լինելու մասին: Նրանցում ասվում է, որ իմաստությունն ու արվեստը բերվեց Արատտա երկրից, որն է Հայաստանը: Այսինքն, մի հսկայական տարածաշրջանում` Հնդկաստանից մինչև Բալկաններ ու Միջագետք բնակված ժողովուրդները, անկախ իրենց էթնիկական ծագումից ու կրոնական հավատալիքներից Հայաստանը համարել են սրբազան երկիր:
Երկրորդ հիմնադրույթը. Աստվածընտրյալ ժողովուրդ: Այսօր, երբ ասվում է ընտրյալ ժողովուրդ, միանգամից բերում են հրեաների ու ճապոնացիների օրինակը, քանի որ նրանց կրոնների համաձայն, այս ազգերն իրենք ընտրյալ ժողովուրդ են համարվում: Ի՞նչն է մեր դեպքում հետաքրքիր: Ինչպես ասացի, մեր հին` նախաքրիստոնեական սուրբ գրքերը չեն պահպանվել, սակայն հայի ընտրյալ ժողովուրդ հասկացությունը պահպանվել է հարևան ժողովուրդների մոտ: Շումերական սեպագիր աղբյուրներում հայերիս մասին ասվում է, որ Արատտայում բնակվող ժողովուրդը ընտրյալ է, առանձնացված բնության ու զարթոնքի աստծո կողմից: Շումերական դյուցազնավեպում փառաբանվում է Արատտայի ժողովուրդը, որը բարձր է մյուսներից, ասվում է, որ միայն նրանք մնացին ջրհեղեղից հետո, երբ այն սրբեց- տարավ ամեն բան, ինչ կար երկրի վրա: Օտարներն են մեր մասին վկայում, որպես աստվածընտրյալ ժողովուրդ: Այսինքն, աշխարհ գալով, մենք ոչ թե գլխաքանակ ենք ապահովում այս աշխարհի վրա, այլ գալիս ենք որոշակի առաքելությամբ:
Երրորդ. սա անմիջականորեն կապվում է առաքելության գաղափարի հետ: Դարձյալ հին սկզբնաաղբյուրները թերթելով տեսնում ենք, որ այս ընտրյալ ժողովուրդն ունի իրեն հատուկ, աստվածային առաքելությունը: Կան բազմաթիվ պատմական իրադարձություններ, ուր տեսնում ենք, որ մերոնք կատարել են գործեր, որոնք համահունչ են իրենց առաքելությանը: Իսկ առաքելությունը հետևյալն է . երկրի վրա պահպանել աստվածաստեղծ, սրբազան կարգեր, որովհետև մենք հայ աստծո ժողովուրդ ենք, որի մոտ են գտնվում աստվածային սրբազան օրենքները, որոնցով տիեզերքն էին կառավարում: Եվ ոչ պատահականորեն Արատտա երկիրը` հնագույն Հայաստանը, միջագետքյան աղբյուրներում կոչվում է աստվածային սուրբ օրենքների երկիր: Մենք ունենք օրինակներ, որոնցում տեսնում ենք, որ հայերն, իսկապես, հավատարիմ են իրենց առաքելությանը: Որպեսզի խոսքս վերացական չհնչի, բերեմ մի քանի օրինակ: Քրիստոսից առաջ 24-րդ դարում ստեղծվում է մարդկության պատմության մեջ հայտնի առաջին բռնապետությունը` Աքքադական բռնապետությունը: Այն սեմական ծագումով ժողովուրդների բռնապետություն էր: Այն ստեղծեց Սարգոն Աքադացին, որը չարիք դարձավ հարևան ժողովուրդների համար: Իսկ հատկապես նրա թոռը պատմության մեջ մնաց առաջին արքան, որն ավերեց աստվածների տաճարներն ու իրեն հռչակեց աստված: Ծանր իրավիճակ էր ստղծվել, շումերները օգնության համար դիմում են Հայկական լեռնաշախարհին, ուր կար 17 իշխանություններ, որոնք միացյալ մեկ դաշինքով էին ապրում: Եվ հայկական լեռնաշխարհի միացյալ դաշինքի ուժերը գնացին շումերների օգնության: Կործանվեց ինքնահռչակը: Միջագետքի ժողովուրդը փրկվեց բռանապետից: Հետաքրքիրն այն է, որ հայերը կործանելով այդ բռնապետությունը, չստեղծեցին մի նոր բռնապետություն: Հակառակը, հայերի իշխանության ժամանակ` Ք. Ա. 23-22 դարերին, 100 տարիների ընթացքում Միջագետքը վերծնունդ ապրեց: Որպեսզի պարզ լինի, թե հայերի իշխանության տարիներին Միջագետքում որքան արվեստի գործեր են ստեղծվել բերեմ մեկ օրինակ. եթե այցելեք Լուվրի թանգարան մի ամբողջ սրահ կտեսնեք, ուր տեղադրված են Միջագետքի վերածնունդի շրջանի նշանավոր գործիչներից մեկի` Գուդեայի արձանները, սա խոսում է այն մասին, որ հայերի իշխանությունը միայն նպաստել է Միջագետքում արվեստի նման մեծ ժառանգության ստեղծմանը:
Երբ ստեղծվեց Համուրաբիի Բաբելոնյան բռնակալությունը, նրան կործանողների մեջ կրկին հիշատակվում են հայկական լեռնաշխարհի զորքերը: Այս երևույթը դարձել էր խորհրդանշական:
Հետաքրքիր է, որ երբ մի շարք ուսումնասիրողներ համեմատում են Ուրատուն ու Ասորեստանը, նշում են, որ Ասորեստանում ևս ստեղծվեցին մեծ արժեքներ, բայց այս երկրում մարդու նկատմամբ հարգանք չստեղծվեց: Ավելին, Ասորեստանի արքաները հպարտանում էին իրենց գործած վանդալիզմով, թե քանի գերեվարվածների են մաշկազերծ արել, քանիսի գանգերով բուրգեր կառուցել և այլն: Մինչդեռ մերոնք երբեք գերիների նկատմամբ նման կերպ չեն վարվել: Սկզբնաաղբյուրներում չեք գտնի գեթ մեկ փաստ, ուր կխոսվի հայերի կողմից իրականացված վանդալիզմի մասին:
Հին Կտակարանում Երեմիա մարգարեի գործում կարդում ենք, որ Բաբելոնը նորից հզորացել ու նվաճված ժողովուրդների գլխին դարձել էր չարիք: Եվ ահա,Երեմիա մարգարեն օգնության խնդրանքով դիմում է Արարատի Մինի և Ասքանազի թագավորություններին, հյուսիսի մեծ ու հզոր ազգին` Արարատի թագավորությանը: Այսինքն, Ք.Ա. 24-23 դարերից սկսած, մինչև Ք.Ա. 6-րդ դարը, մի հսկա ժամանակահատված, մենք` հայերս, այս ամբողջ տարածաշրջանում պահպանել ենք աստվածային կարգը: Եվ այն բռնակալները, որոնք գահ էին բարձրանում և փորձում իրենց կարգը հաստատել, հայերը դուրս էին գալիս նրանց դեմ` վերահաստատելով աստվածային կարգերը:
Կրկնում եմ, սրանք փաստեր են վկայված օտար աղբյուներից:
Չորրորդ. ուզում եմ խոսել Աստված, Պետություն և Ժողովուրդ հարաբերակցության մասին: Սա շատ կաևոր է: Հնագույն Հայաստանում ամեն մի շարքային քաղաքացի գիտակցում էր, որ աստվածները վերացական մի բան չեն երկնքում, և ոչ էլ թագավորներն ու իշխանները երկրի վրա իրենց իշխանությունը վայելողներ: Բանն այն է, որ Աստված, Պետություն և Ժողովուրդ կապը շատ հստակ է գիտակցվել:
Մի քանի տեղեկություններ կան, որոնց համաձայն հավատն այսպիսին է եղել. երբ քո երկիրը պատերազմում է թշնամու դեմ, նախ աստվածներն են հաղթանակ տանում, և հետո միայն արքան առաջնորդում է, որ բանակը այդ սուրբ հաղթանակը տուն բերի Օրինակ.Վանի թագավորության Արարատ-Ուրարտուի ժամանակաշրջանից մեզ են հասել հարյուրավոր սեպագիր արձանագրություններ, որոնք ներկայացնում են մեր ռազմական արշավանքները: Դրանցում կան հետաքրքիր ձևակերպումներ. Օրինակ, սեպագիր արձանագրությունը սկսվում է այսպես. Խալդին արշավեց ու իրեն ենթարկեց մի քանի երկրները, թվարկվում է այդ երկրների անունները: Հետո ասվում է, որ Խալդյան զորությամբ, Արգիշտին` Մենուայի որդին, արշավեց գրավեց` դարձյալ թվարկվում են նույն երկրները:
Երկար ժամանակ ուսումնասիրողները չէին հասկանում, ինչի համար է երկու դեպքում էլ կրկնվում նույն երկրներ անունները: Հետո պարզ դարձավ. Նրացում ընդգծվում է աստվածային հաղթանակի զորությունը. Վանի թագավորության արձանագրություններում հենց այս իմաստն է արտահայտված, որ նախ Խալդի Աստվածը արշավեց ու այդ երկրներն իրեն ենթարկեց, հետո խալդյան զորությամբ այդ երկրների վրա արշավեց թագավորը, առաջնորդելով բանակին, այդ երկրներն իրեն ենթարկեց ու բերեց Աստծո հաղթանակը: Աստծո հաղթանակը սրբագույն էր: Սա շատ կարևոր է, որ ամեն մի քաղաքացի ինքն իրեն Աստծո հետ անմիջական կապի մեջ էր պատկերացնում:
Հինգերորդ. Բացի այն, որ կար Աստված- Պետություն- Ժողովուրդ կապը, հին Հայաստանում կար Աստվածների և անհատի կապը: Այսինքն, ոչ միայն Պետություն ու Աստվածներն են եղել միասնություն, այլև հնագույն Հայաստանում կար անհատականության գաղափարը` Աստված ու անհատը: Մենք ունենք շատ կարևոր տեղեկություններ, որոնք պահպանվել են Վանի թագավորության շրջանից: Օրինակ. մեզ հասել են սեպագիր նամակներ` կավե սալիկների վրա արված, ձեռքի ափի չափով, ուր գրված են ողջույնի, մաղթանքի խոսքեր, դրանցում ասում է` «Թող հաճելի լինի քո կյանքը` քո Աստծուն»: Այսինքն, ամեն մարդ ծնվում ու երկիր է գալիս որոշակի առաքելությամբ ու պարտականությամբ: Այդ առաքելությունը երկնքի ու երկրի, հայրենիքի ու հայրենի ժողովրդի հետ մի ամբողջություն է կազմում:
Վեցերորդ. հայոց դիցարանում չկան չար աստվածներ. Սա բացառիկ կարևոր երևույթ է: Օրինակ, մեր հարևան զրահադաշտ պարսիկների մոտ նրանց գերագույն Աստծոն կա հավասարազոր չար աստված: Մինչդեռ հայերի նախաքրիստոնեական հավատքում Արամազդին հավասարազոր մեկը չի եղել: Նա գերագույն Աստված է, արարիչը երկնքի ու երկրի: Հայերիս մոտ ոչ միայն չարի գերագույն աստված չկա, այլ ընդհանրապես, չար աստվածություն չկա: Օրինակ, Տորք Անգեղը անդրաշխարհն էր խորհրդանշում, բայց նա իր մեջ չարություն չի ունեցել: Հիշենք, թե ինչ էր անում. ժայռերը պոկում էր ու թշնամու նավերի վրա շպրտում, խորտակելով դրանք: Այսինքն, անգամ անդրաշխարհի Աստվածը հայրենապաշտ էր: Տորքը նաև ժայռերի վրա արծիվներ էր նկարում: փաստորեն, անդրաշխարհը խորհրդանշող աստվածը նաև սեր է ունեցել արվեստի նկատմամբ:
Կարծում եմ, որ այս ամենը հարկ է ներդնել մեր կրթական համակարգի մեջ, որպեսզի ամեն մի հայ երեխա դեռ մանկուց իր գիտակցության, իր մտածողության մեջ կրի այս ազգային գաղափարները, դրանք դառնան միս ու արյուն և առաջնորդեն հայ մարդուն իր ողջ կյանքում>>:
Աղբյուրը` Louysworld.com- ArmAr.am
Подписаться на:
Сообщения (Atom)